Sociale wenselijkheid in integriteitsscreening

Wat is sociale wenselijkheid?

Sociale wenselijkheid is de neiging van respondenten om antwoorden te geven die maatschappelijk acceptabel zijn in plaats van waarheidsgetrouw. In een sollicitatiecontext is dat geen morele tekortkoming — het is een rationele strategie. Bijna iedereen doet het in zekere mate.

Het probleem ontstaat wanneer een instrument geen mechanisme heeft om sociale wenselijkheid te detecteren. Dan komt elke kandidaat eruit als oprecht, betrokken en integriteitsvol. Het rapport zegt niets meer.

Hoe Verity het meet

Verity behandelt sociale wenselijkheid als een eigen domein (intern domein-ID 5) met een vaste set items die expliciet ontworpen zijn om wenselijk antwoordgedrag te detecteren. Voorbeelden van zulke items zijn stellingen die zo extreem positief zijn dat een eerlijke respondent er normaal gesproken niet mee instemt — wie er wel mee instemt, geeft het signaal dat het rapport "voor het oog" ingevuld is.

De score op dit domein wordt vervolgens als betrouwbaarheidsindicator meegenomen op het rapport. Drie niveaus:

• Lage score — betrouwbaar. Het rapport mag op normale manier worden geïnterpreteerd.
• Middelmatige score — matig betrouwbaar. Een gele attentie wordt op het rapport getoond.
• Hoge score — onbetrouwbaar. Een rode alarmbalk verschijnt boven de samenvatting. Andere domein-scores zijn dan niet meer interpreteerbaar — ze meten waarschijnlijk hoe de kandidaat gezien wil worden, niet wie de kandidaat is.

Waarom het belangrijker is dan ruwe scores

In integriteitsscreening is een rapport zo betrouwbaar als zijn zwakste signaal. Een kandidaat met een 85% score op "betrouwbaarheid" en een hoge sociale-wenselijkheid score is juist verdacht, niet vertrouwenswaardig. De combinatie wijst op iemand die de test strategisch heeft ingevuld.

Verity combineert sociale wenselijkheid met twee andere onafhankelijke betrouwbaarheidssignalen — kruisvergelijking (zelfde vraag in andere bewoordingen) en reactietijdmeting — tot één geconsolideerd betrouwbaarheidsoordeel. Pas wanneer die drie signalen overeenkomen, mag een rapport "groen licht" krijgen.

Wat doe je bij een hoge sociale-wenselijkheid score?

Niet automatisch afwijzen. Sociale wenselijkheid is geen integriteitsprobleem in zichzelf — het is een meetprobleem. Praktische aanpak:

1. Bespreek het rapport met de kandidaat. Vraag specifiek naar items uit het sociaal-wenselijke domein. Vaak komt de werkelijke positie alsnog naar boven in een gesprek.
2. Combineer met andere bronnen: gestructureerd interview, referenties, eerdere werkervaring. Geen enkele tool — ook Verity niet — zou ooit de enige bron mogen zijn voor een aannamebeslissing.
3. Overweeg een tweede afname met andere instructies. Soms helpt expliciet maken dat eerlijke antwoorden ook een serieuze kandidaat opleveren.

Verder lezen

• Glossarium — Sociale wenselijkheid
• Glossarium — Kruisvergelijking
• Glossarium — Reactietijdmeting
• Praktijkgids voor HR-professionals (PDF)